Formalności spadkowe

Możliwe są w zasadzie cztery zachowania spadkobiercy:

1. złożenie do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku;
2. złożenie do sądu wniosku o przyjęcie oświadczenia o przyjęciu/odrzuceniu spadku;
3. udanie się do notariusza w celu uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia;
4. bierność.

Pierwsze rozwiązanie wymaga złożenia do sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego, wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Do wniosku takiego należy załączyć dokumenty, które potwierdzą śmierć spadkodawcy (akt zgonu), pokrewieństwo (odpis skrócony aktu urodzenia, a w przypadku zmiany nazwiska w wyniku ślubu, warto załączyć również odpis skrócony aktu małżeństwa) oraz testament, jeżeli spadkodawca taki pozostawił. Należy również wskazać wszystkich znanych wnioskodawcy spadkobierców oraz uiścić opłatę w wysokości 100 zł. Co ważne, niezależnie od ilości spadkobierców, wniosek może zostać złożony przez jednego z nich i nie wymaga współdziałania wszystkich. Po złożeniu takiego wniosku, sąd wyznaczy termin rozprawy, na którą wezwani zostaną wszyscy spadkobiercy. Na rozprawie sąd odbierze od spadkobierców zapewnienie spadkowe, czyli oświadczenie dotyczące wszystkiego co jest spadkobiercy wiadome na temat sytuacji spadkowej. Na rozprawie tej spadkobierca składa również oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Co bardzo ważne, oświadczenie takie musi zostać złożone w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym składający oświadczenie dowiedział się, że jest spadkobiercą (w przypadku spadkobierców w pierwszej linii, prawie zawsz termin ten liczy się od dnia, w którym dowiedzieli się oni o śmierci spadkodawcy). Po przeprowadzeniu postępowania sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wskaże kto, po kim i w jakich częściach dziedziczy.

Drugie rozwiązanie przewiduje złożenie do sądu wniosku o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu spadku. W tym przypadku również trzeba załączyć do wniosku dokumenty potwierdzające fakt dziedziczenia oraz uiścić opłatę w wysokości 100 zł. Jednak już samo złożenie wniosku w ww. terminie 6 miesięcy sprawia, że nawet jeżeli sąd odbierze od spadkobiercy oświadczenie po upływie tego terminu, to uznaje się, że zostało ono złożone w terminie. Trzeba jednak pamiętać, że w przypadku złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku, nie oznacza to dopełnienia wszystkich formalności związanych z procedurą stwierdzenia nabycia spadku.

Najszybszą drogą jest pominięcie postępowania przed sądem i udanie się do dowolnego notariusza w celu uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia. O ile bowiem w sądzie od złożenia ww. wniosków, do wyznaczenia rozprawy może upłynąć nawet kilka miesięcy, o tyle uzyskanie takiego aktu przed notariuszem jest zwykle kwestią kilku dni. Wówczas to notariusz odbiera od spadkobiercy oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Jeżeli celem jest szybkie przyjęcie spadku i załatwienie formalności spadkowych, niezbędne jest działanie wszystkich spadkobierców, a więc w praktyce udanie się do notariusza wszystkich spadkobierców.

Jeżeli natomiast spadkobierca jest pewny, że nie odziedziczy długów, bądź są one niskie, a nie zależy mu na szybkim dopełnieniu formalności może zaniechać składania oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Wówczas z mocy prawa przyjmie on spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że będzie odpowiadał za długi do wysokości wartości odziedziczonych aktywów. 

Trzeba jednak pamiętać, że odrzucenie spadku, w przypadku posiadania dzieci, wiąże się z konsekwencjami. Zostaną one opisane w kolejnym artykule.

Damian Paduch

Autor tekstu jest prawnikiem z 11 letnim doświadczeniem, od 8 lat wykonującym zawód adwokata. Od początku swojej praktyki współpracuje z warszawskimi kancelariami adwokackimi oraz prowadzi indywidualną kancelarię adwokacką. Od 2023 r. prowadzi również filię kancelarii w Garwolinie. Specjalizuje się w prawie cywilnym, w tym również w sporach z bankami i instytucjami finansowymi, a także w prawie rodzinnym i gospodarczym. Reprezentuje swoich klientów także w sprawach karnych oraz z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Zapraszamy do lektury nowego cyklu "Masz prawo wiedzieć!", w którym doświadczony prawnik w przystępny sposób odpowiada na najczęściej pojawiające się pytania prawne. Chcemy, aby treści te jak najlepiej odpowiadały na Wasze realne potrzeby, dlatego zachęcamy do przesyłania własnych tematów, które chcielibyście, aby zostały omówione w kolejnych artykułach. Masz pytanie o prawo pracy, kwestie spadkowe, czy sprawy rodzinne? Napisz do nas na [email protected], a postaramy się, by to właśnie Twój temat pojawił się w najbliższej publikacji. Czekamy na Wasze sugestie!